معبر در لغت به معنی محل عبور است و اصطلاحاً به محلی اطلاق می شود که از آن برای عبور و مرور استفاده می شود و طبق قانون در اثر تفکیک اراضی که در موضوع ماده 101 قانون شهرداری ها آمده است، ایجاد می شود.
سد در لغت به معنی مانع است و سد معبر یعنی مانع یا موانعی که بر سر راه عبور و مرور مردم باشد یا به هر عملی اطلاق می شود که باعث انسداد معابر عمومی شود:
مانند 1- اشغال معابر از سوی دست فروشان 2- نصب دکه های غیر مجاز 3- تخلیه نخاله های ساختمانی و ریختن مصالح ساختمانی اعم از آجر، سیمان، شن، ماسه و ... در معابر عمومی (البته این امر اگر برای مدت مشخص و با کسب مجوز از شهرداری باشد و نکات ایمنی را رعایت نمایند سد معبر محسوب نمی شود) 4- توقف خودرو در مکان های غیر مجاز 5- حضور وسایل نقلیه برای فروش کالا در معابر و اشغال پیاده روها و میادین، میوه فروشان 6- تکدی گری 7- و مهمتر از همه اشغال معابر از سوی صاحبان مغازه که عملاً اقدام به اشغال خیابان هم می کنند. بطوریکه در شهر ما بصورت یک فرهنگ درآمده است که نمونه بارز این امر در خیابان های شهر کاملاً مشهود است.
طبق تبصره 6 ماده 96 قانون شهرداری ها :«اراضی کوچههای عمومی و میدانها و پیاده روها و خیابانها و به طور کلی معابر و مسیر رودخانهها و نهرها و مجاری فاضلاب شهرها و باغهای عمومی و گورستانهای عمومی و درختهای معابر عمومی واقع در محدوده هر شهر که مورد استفاده عموم است ملک عمومی محسوب و در مالکیت شهرداری است. در واقع شهرداری موظف است از معابر به عنوان یک ملک عمومی حفاظت کند و همواره آن را برای استفاده عموم آماده نگهداشته و از تجاوز اشخاص نسبت به آنها جلوگیری نماید.
استفاده از معابر عمومی، میدانها، پارکها و باغهای عمومی حق طبیعی هر شهروند میباشد و هیچکس نمیتواند مانع این استفاده مشروع گردد. در واقع طبق اصل 40 قانون اساسی ایران «هیچ کس نمیتواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد.
بنابراین معابر عمومی متعلق به عموم شهروندان است و کسی حق ندارد تحت هر شرایط و نامی معابر را انتفاع شخصی نموده و آن را مسدود کند.
آیا سد معبر جرم است؟
برای اینکه ما بدانیم عملی جرم است یا نه؟ باید آن فعل یا ترک فعل طبق قانون جرم معرفی شده باشد و همچنین برای آن مجازاتی مشخص کرده باشند. ماده 2 قانون مجازات اسلامی از تعریف جرم آورده است.
جرم عبارت است از هر رفتاری اعم از فعل با ترک فعلی که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است بنابراین جرم بودن یا نبودن عمل سد معبر بستگی به این دارد که در قوانین و مقررات موجود مجازاتی برای آن مقرر شده باشد یا خیر؟ به موجب قسمت اخیر ماده 690 قانون مجازات اسلامی هر کس اقدام به هر گونه تجاوز و تصرف عدوانی با ایجاد مزاحمت یا ممانعت از حق در املاک متعلق به دولت یا شرکت های دولتی وابسته به دولت یا شهرداری ها با اوقاف و ... کند و به مجازات یک ماه تا یک سال حبس محکوم می شود.
بنابراین چون قانون گذار برای فعل سد معبر مجازات تعیین کرده است جرم محسوب می شود
لازم به ذکر است که بیان شود طبق قوانین شهرداری ها به هیچ واحد صنفی مجوز اشغال سطوح معابر داده نشده است و بر این اساس هیچ یک از کسبه و واحدهای صنفی اجازه ندارند از پیاده رو برای گذاشتن کالا میز و صندلی استفاده کنند و قانون گذار برای متخلفان مجازات سنگینی در نظر گرفته است .