تاريخچه

 مسجد جهانشاه يا مسجد كبود (گوي مسجيد) از آثار ابوالمظفر جهانشاه بن قرا يوسف از سلسله تركمانان قراقويونلو مي باشد كه در870 هجري به همت و نظارت  جان بيگم خاتون،زن جهانشاه بن قرايوسف قره قويونلو ،پايان يافته است.

در كتابهاي تاريخي،اين بناي باشكوه را «عمارت مظفريه»خوانده اند كه مورد توجه ابو المظفر يعقوب بهادر خان قرار گرفت.در اين روزگار تبريز در نهايت آباداني و رونق بود.در نيمه اول قرن يازدهم هجري،كاتب چلبي و اوليا چلبي جهانگردان ترك عثماني و در نيمه دوم همين قرن،تاورنيه و شاردون جهانگردان فرانسوي از اين مسجد ديدن كرده بودند.كاتب چلبي در تاريخ جهان نما مي نويسد:

«درگاه مسجد جهانشاه بلند تر از طاق كسري است.بنايي عالي است كه با كاشيهاي زيبا آراسته شده،گنبد هاي بلندي دارد....جامع دل انگيزي است كه هر كس داخل شود دلش اجازه بيرون شدن را نميدهد.ليكن شيعيان غالب‍ااز رفتن بدان مسجد خودداري ميكنند.اين بنا با كاشيهاي زيبا آراسته شده،گنبدهاي بلندي دارد و همه در وديوار آن با كاشيهاي رنگارنگ زينت يافته است»

مادام ديولافوا جهانگرد فرانسوي مي نويسد:

«شهر تبريز ابنيه قديمي زيادي ندارد اما آنچه باقي مانده شايان توجه است بهترين نمونه آن مسجد كبود است كه در قرن 15 ميلادي در زمان جهانشاه قره قويونلوها ساخته شده است.متاسفانه گنبد اين بناي بي نظير به واسطه زلزله خراب شده و قسمتي از ديوارها را نيز با خود فرو ريخته است.اين مسجد حياط بزرگي داشته كه در اطراف آن طاق نماهاي جالب توجهي بوده و در مركز آن حوض بزرگي براي وضو گرفتن وجود داشته است«

انگيزه ايجاد اين مسجد را به خاطر علاقه جهانشاه قراقويونلو به مذهب شيعه ياد كرده و مي نويسد: «اين شخص دوستدار خاندان نبوت و عصمت و طهارت بوده است.در تمام كاشيكاريهاي بي نظيرش،عبارت(علي ولي الله)و اسامي مقدس حسينين سلام الله عليها به اشكال مختلف ،زينت بخش ديوارها بوده است.سنگفرش كف اين بنا بسيار باشكوه و خوش منظره بوده كه هنوز هم آسيب نديده است.درب ورودي مسجد به دهليز يا كفشكن باز مي شود.مسجد مركزي بزرگ در جنوب دهليز واقع شده است  .اين مسجد به شكل مربع و طول هر ضلع آن شانزده ونيم متر است. گنبد فيروزه گون بزرگ و بسيار معروف مسجد كبود در بالاي اين قسمت قرار داشت.اين گنبد بود كه مسجد را به فيروزه اسلام مشهور ساخته بود  .

متاسفانه پس اززلزله وحشتناك تبريز به سال 1192 هجري،تمام سقف مسجد فرو ريخته و خس و خاشاك فراواني چون پوشاكي ستبر روي آنها را فرا گرفته و مرمر محراب بي نظير آن از وسط شكسته و به روي خاك افتاده بود.»

در صحن و محل عمارات ضميمه مسجد كبود،دبستان جهانشاه و موزه آذربايجان بر پاست كه در سال 1337 ساخته شده و اكنون يكي از مراكز ديدني و تاريخي تبريز مي باشد. موزه مشروطيت مهمترين قسمت موزه آذربايجان است.

  معماري مسجد

نماي روبروي مسجد با سردرب كاشيكاري شده،شكوه و جلال بخصوصي دارد.مصالح بنا آجري است.سنگهاي ساختماني نادري در آن به كاررفته است.از بقاياي مسجد معلوم مي شود كه آجرها با گچ بند كشي شده است.صحن مربع شكل،حوضي براي وضو،شبستانهاي اطراف براي درس و همچنين پناهگاه مستمندان،مسجد را تشكيل مي دادند.در قسمت جلوي صحن و رو به قبله،بناي اصلي مسجد به پا شده كه محوطه اي محصور،پوشيده ومربع شكل است.فاصله پايه هاي سقف ضربي آن ، 12 متر است كه بر روي چهار پايه يك محوطه مربع شكل قرار دارد.بالاي اين بنا گنبدي قرار داشت كه از آجر ساخته شده بود ، كه ريخته است.تزيينات دل انگيز و زيباي متنوع به داخل مسجد اختصاص دارد.كف مسجد كاشيهاي براق داشت . شبستان بزرگ محاط به رواق هاي به هم پيوسته است و از سه سو با طاقنماهايي به رواقهاي اطراف خود ارتباط دارد . اين شبستان با سقفي ضربي پوشيده شده است كه قطر دهانه آن 17 متر است . تنها خصوصيت جالب اين گنبد ساخت آن برروي چهارپايه مربعي است كه اين مربع خود به خود به تقارن و تجانس در درون مسجد مي انجامد لذا عظمت و زيبايي مسجد را كه طي قرون مختلف به نامهاي مختلف خوانده شده است بايد به لحاظ معماري خاص آن دانست .

اگرنمازگاه را كه شامل محراب نيز است از بناي اصلي جدا كنيم، مربعي به طول 30 متر به وجود مي آيد.

آنچه در ابتدا به چشم ناظر مي خورد، بزرگي و پهناي سردر است كه با ديگر قسمتهاي بنا هماهنگ نيست . ارتفاع سردر دو برابر پهناي آن است اما خطاي چشم در ارزيابي عمودي و افقي آن را مرتفع تر و بلندتر نشان مي دهد . سر در با ويژگيهاي خاص خود به سه قسمت تقسيم شده است ؛ دو پايه بزرگ كه طاق ضربي روي آنها زده شده و در وسط دو پايه محل استقرار درب ورودي است.حاشيه طاق سردر را ستون مارپيچي ممتد تشكيل مي دهد.همه هنرها در كار تزيين اين سردر به كار گرفته شده است.

اين مسجد گلدسته ندارد. احتمالا محل دو گلدسته مسجد در انتهاي دو ديوار جلويي بود، زيرا گذشته از اين كه هيچ گونه محل ريزش ، پايه و پله اي براي صعود به گلدسته در محل نزديك سردر مشاهده نمي شود، تمركز سردر عظيم بادو گلدسته مرتفع ظرافت و عظمت خاصي به بنا مي داد كه با هنر سازندگانش مغايرت داشت و حتي كمترين اعتباري نمي توانست در معيارهاي معماري داشته باشد .

مرمت و تعمير بنا

 در مورد بناهاي تاريخي،همواره هدف اصلي و اساسي مرمت است.

روش كار در مرمت مسجد كبود به اين صورت مي باشد كه قسمتهاي تخريب شده  بعد از اينكه زير سازي و سفيد كاري گرديد طرحها و كتيبه ها و امثال اينها بازيابي شده و سپس بر روي ديوار منتقل مي شود و بعد از شيارزني،دور خطوط رنگ آميزي شده و در انتها با لايه پارالوييد تثبيت مي شود.

از سال 1376 مرمت نقش و نگار و از آبان ماه 1377 مرمت كتيبه ها آغاز و تا به حال نيز ادامه داشته است.در شبستان اصلي چهار پايه كتيبه هاي هفت پايه تكميل و دوباره نويسي شده است.

طرحهاي گره بندي اضلاع هر پايه تقريبا 60%مرمت شده است.طرحهاي لچك و ترنج

چهار گوشه شبستان اصلي 90%مرمت شده است.كتيبه هاي فوقاني لچك و ترنج نيز 70%مرمت شده است.بقيه كار به صورت كادر بندي پيشرفته است.كاشيهاي شش گوشه لانه زنبوري به كار رفته در شبستان كوچك تقريبا 20%به صورت نقاشي مرمت شده است.

منبع:معماری پارس

   کارل وان فريش

    بيش از دو هزار گونه موريانه تا کنون شناسايي شده اند که در مناطق حاره و تحت حاره زندگی می کنند . به جز در شمال آمريکا آنها کمتر در مناطق معتدل يافت می شوند ، البته با خسارات غير قابل جبرانی که به ساختمانهای چوبی وارد می آورند فقدان آنها در اين مناطق جای شکر فراوان دارد . بسيار اتفاق می افتد که ساختمانی به طور ناگهانی و بدون اطلاع قبلی فرو می ريزد زيرا موريانه ها در تيرهای پايه های آنها لانه ساخته اند . به موريانه ها معمولا مورچه های سفيد هم گفته می شود ، اين نام از دو جهت نادرست است زيرا عليرغم بعضی تشابهات ، مانند وجود تعداد زيادی موريانه های بدون بال در هر لانه ، و کوچ گهگاه موريانه های به منظور جفتگيری به خارج از لانه ، آنها از جهت شکل ظاهری و رده بندی جانوری کاملا با يکديگر فرق دارند . اگر چه بيشتر موريانه ها چون معمولا در تاريکی بسر می برند سفيد هستند گونه هايي هم هستند که مانند مورچه ها تيره رنگند. بيشتر موريانه ها از نور گريزانند ، آشيانه آنها درون خاک، چوب و يا برج های بزرگی که می سازند قرار دارد، و برای رفت و آمدشان از راهروها و دالانهای سرپوشيده زيرزمينی استفاده می کنند ، پوست موريانه ها بسيار نازک است ، به طوری که رطوبت بدنشان به سرعت از دست می رود ، در نتيجه فقط می توانند در مناطقی که گرما و رطوبت کافی دارد زندگی کنند ، موريانه ها در تاريکی مطلق زندگی می کنند و به عمين دليل کور هستند يا چشمهايشان بسيار تحليل رفته است . همانطور که گفته شد موريانه ها ممکن است آفتی جدی برای چوب باشند ، البته هدف آنها خرابکاری نيست بلکه چوب برای بسياری از آنها حکم غذای ارزشمندی است ، موريانه های چوب خوار همزيستی نزديکی با نوعی از آغازيان مژکدار دارند . در خانواده (Termitidae) بزرگی از موريانه ها که حدود سه چهارم گونه های موريانه ها را در بر مي گيرند به جای آغازيان مژکدار ، باکتريها وظيفه تجزيه غذايي را به عهده دارند . غذای موريانه ها منحصر به چوب نمی شود ، در بعضی از گونه ها نوع تغذيه فرق می کند و انواع مختلفی از حيوانات و گياهان را در بر می گيرد ، جالب است که مانند مورچه های برگ خوار مناطق حاره قاره آفريقا بسياری از موريانه های آسيايي و افريقايي نيز در حجره های خاصی قارچ پرورش می دهند ، البته هر گروه روش باغبانی خاصی را به کار مي برند .

  ساختمانهای ساده

   لانه های گونه های ابتدايي کاملا مخفی است و پيدا کردن آنها بسيار مشکل می باشد ، آشيانه آنها معمولا از سيستمهای تو در تو و نامنظم راهروها و حجره هايي تشکيل شده است که جهت  زندگی و ذخيره مواد غذايي مورد استفاده قرار می گيرند ، ملکه ممکن است کوچک باقی بماند ، او خلاف ملکه اجتماعات متشکلتر که در حجره خاص محصور است ، متحرک می باشد . اين موريانه ها در چوب خشک زندگی می کنند و از خطرناک ترين آفات محسوب می شوند . وقتی اين نوع (Kalotermes) از موريانه ها برای ساختن دالانهايشان تيرهای چوبی را خالی می کنند درست مانند مورچه های نجار با توجه به بافت چوب کار می کنند . بعضی از راهرو ها که در انتهايشان حفره بزرگی قرار دارد ، برای انبار کردن فضولات مورد استفاده می باشد . اين موريانه ها هميشه در همين فضای محصور زندگی می کنند و فقط هنگام کوچ نرها و ماده ها از لانه ، سوراخهايي به فضای خارج می سازند . اما لانه های بعضی از موريانه ها (Cryptotermes) دارای سوراخهايي هستند که برای انتقال فضولات به خارج مورد استفاده قرار مي گيرند . البته اين سوراخها را هميشه سربازان با سرهاي بزرگشان بسته اند ، شباهت عجيبی ميان رفتار اينها و بعضی از مورچه ها وجود دارد . بعضی ديگر از گونه های ابتدايي لانه شان را در زير خاک در دشتها و مناطق نيمه صحرايي می سازند ، يکی از آنها آشيانه کروی شکل در عمق سه متری يا بيشتر مي سازند که تعداد زيادی راهرو و حجره در جهات مختلف از آن منشعب شده است .

   معماران بزرگ

گونه هايي که تاکنون شناختيم بيشتر به خاطر خساراتی که وارد می آورند معروفند ، نه به دليل مهارتشان در لانه سازی ، اما آشيانه بعضی از موريانه ها بسيار بزرگ است و در بعضی مناطق آنقدر از اين نوع لانه ها وجود دارد که به عنوان علامت مشخصه آن مناطق به حساب می آيد ، ارتفاع بعضی لانه ها به هفت متر ميرسد ، لانه با تعدادی راهروی زيرزمينی به فضای باز راه دارد ، کارگران شبها از اين راهروها برای جمع آوری مواد غذايي استفاده می کنند . زندگی در داخل اين تپه ها در زير آفتاب حاره ای فقط با پوششی سخت فشرده که موريانه ها روی سطح خارجی لانه می سازند امکان پذير است ، اين لايه مي تواند هوای درون آشيانه را آن طور که مورد نياز موريانه هاست تنظيم کند ، در جاهايي که تامين چنين شرايطی برای تمامی قسمتهای لانه ميسر نباشد ، موريانه ها با دقت تخمها و نوزادان بی دفاع را به قسمتهايي از لانه می برند که هوای داخلی آنجا مناسب باشد ، لايه سخت روی آشيانه موريانه ها خواص ديگری هم دارد ، به طوری که آنها را از حمله حيوانات زيادی حفاظت می کند ، اما اين لايه حفاظتی در مقابل همه دشمنان کاملا موثر نيست .

   اين مقدمه ای بود بر معماری و شهرسازی موريانه ها ، در شماره آينده به طور مفصل معماری اين معماران بزرگ با جسه ای کوچک را شرح مي دهيم ...

   منبع :

  کتاب معماری حيوانات

  تاليف : کارل وان فريش

  ترجمه : رضا روحانی

 برگرفته از سایت:http://www.parc.ir

این ساختمان که پوشش بیرونی آن از شیشه است متشکل از یک ساختار مارپیچی حلزونی شکل است که هر بخش آن به یک عملکرد و کاربرد خاص اختصاص یافته است. ترتیب چیدن این کتاب ها به این صورت است که کتابها مانند نوار ربانی در سراسر این ساختار حلزونی و مارپیچی چیده شده و سیستم کتابداری این کتابخانه به صورت "رده بندی دهدهی" می باشد.

كليك كنيد

ابتدا از تمامی کسانی که در سیستم خبری تکین طرح عضو شده اند متشکریم.

ثانیا جهت درسترسی سریعتر شما عزیزان به مطالب وبلاگ تغیراتی در قالب/آرشیو و تعداد پستها

در هر صفحه ایجاد نموده ایم که امید واریم مطلوب بوده باشد.

منتظر نظرات شما هستیم/تکین طرح

 فصلنامه علمی- پژوهشی هنرهای زيبا، شماره 22، تابستان 1384

چكيده

• آب به عنوان يکی از اساسی ترين عناصر منظر در شکل گيری فضاهای شهری تاثير به سزايي دارد. شناخت ويژگی های آب به تشخيص معيارهای مناسب برای ارتقاء کيفيت آبنماها منجر می گردد. ويژگی های ذهنی و بصری آب بصورت همزمان در طراحی اثر گذارند.
• جلوه های متفاوتی از آب در پارکها ارائه شده که هر کدام بر اساس بخشی از ويژگی های آن شکل گرفته است. برای ارتقا کيفيت نمايش اين جلوه ها به اصول تاثيرگذار در به وجود آمدن ويژگی ها مانند فرم, رنگ و بافت ظرف در برگيرنده آب توجه بايد کرد.
• در اين طرح بررسی آبنماهای موجود در سه پارک جمشيديه، ساعی و شهر مورد نظر بوده تا علاوه بر پرداختن به جزييات اجرايی، عوامل تاثير گذار در طراحی آبنماها  نيز به صورت عام در پارک های شهری مشخص گردد. 
•  کليد واژه :  معماری منظر، آب، آبنما، جزئيات اجرائی، پارکهای شهری

•  نتيجه گيري
• با نگاهی به مفاهيم نظری آب و آبنما و تحليل آبنما پارکهای نمونه, به معيارهای در طراحی اشاره می شود که بصورت مجزا در جزئيات اجرايي می توان مورد توجه قرار داد. اين اصول در جايگاه تعريف "ايده کلی" طرح مفهوم پيدا می کنند هر چند تنها بيان جزئيات هر يک از انواع آبنما بصورت منفرد مورد نظر بوده است و بيان کيفيتی خاص از فضا با آب و آبنما و در غالب کلی مفاهيم طرح, فضای مطلوب طراحان را پديد می آورد.برای طراحی هر جلوه از آب, معيارهای تاثيرگذار بر کيفيت انواع آبنما ها وجود دارد که بصورت زير قابل دسته بندی هستند.
• استخرها : غالباً به صورت سطوح بازتابنده کارايي دارند, براي اينکه بهتر انعکاس هايي را توليد کنند می بايست عمق کافي داشته و سطح منعکس کننده بسيار تراز باشد. براي ديدن انعکاس شئي در آب از نقطه ديد مورد نظر، محورهاي ديد مناسب وجود داشته و ظروف آنها نيز به رنگ تيره باشد. نور خيره کننده که مانع ديد شود نبايد وجود داشته و اندازه استخر با توجه به انعکاسات مورد نظر طراحي، اندازه شئي و موقعيت بيننده انتخاب شود.
• آبروها : براي بيان حرکت و نيز عدم تمرکز مفاهيم به کار روند. تأثير حسي يک آبرو، به حجم و شدت جريان آب و نيز به اندازه، شکل و شيب آبرو بستگي دارد. نمايش حرکت آب بستگی به بستر آبرو و بيان کننده روحيات محيطی و نظرات طراح می باشد.
• آبشارها : نحوه فرو ريختن آب بستگي به حجم و شدت جريان آب، شرايط لبه اي که از آن فرو مي ريزد، ارتفاع و ماهيت آبشار و سطحي که در نهايت برآن فرو مي ريزد, امکانات نامحدودي را عرضه مي کند. با افزايش حجم آب، جريان آب منظم تر شده نقش ساير متغيرها، مانند شکل لبه، کم رنگ تر مي شود. چنانچه در مسير وزش آب جسمي به صورت برجسته قرار گيرد باعث پخش شدن آب مي گردد. با اين کار هر قطره آب پخش شده, مي تواند نور را منعکس و تصويري پر جنب و جوش از آب را ارائه دهد.
• فواره ها : براي جلب توجه به نقاط خاص به کار برده شوند و براي تاکيد بر نقاطي که به دلايل ديگر متضمن مفاهيمي هستند بسيار موثر هستند. گاهي اوقات در محل برخورد محورهاي ديد قرار و ساير مواقع بصورت تنديسي براي تأکيد بر فضاهايي که در آن را در برگرفته اند، بکار مي روند و از طريق تضاد بر ويژگي, تأکيد بيشتري مي کنند. فواره ها به ندرت در زمينه هاي پر حرکت قرار گيرند زيرا در رقابت با زمينه تأثير بصري آنها  کاهش مي يابد. اگر در حالي که فواره ها کار مي کنند درجه حرارت هوا کاهش يابد، يخهای پديد آمده شکل هاي جالبي را به وجود خواهند آورد. رقص هماهنگ نور و آب در فواره ها می تواند همچون صحنه نمايش  جاذب باشد.

منبع:فارس   20/03/1386   

تویو ایتو، یكی از خلاق‌ترین معماران دهه‌های اخیر است كه همواره خالق طرح‌هایی نوآورانه و برخوردار از سازه‌های مبتكرانه بوده و اغلب آنها را با نگاهی به الگوهای موجود در طبیعت (natural archetypes)، درختان، غارها و ... طراحی نموده است.

این نمایشگاه در واقع مروری است بر ایده‌های نوآورانه تویو ایتو، با تمركز ویژه بر 9 طرح معماری وی؛ از پروژه سندای مدیاتك (Sendai Mediatheque) تا پروژه اخیر وی یعنی خانه اپرای تایچونگ (Taichung Metropolitan Opera House). آنچه این نمایشگاه را از نمایشگاه‌های مشابه متمایز می‌كند، امكان تجربه ملموس (body-and-mind experience) ایده‌های معمارانه تویو ایتو است كه تماشاگر و مخاطب در تمام فضاهای نمایشگاه به نوعی با آنها در چالش است. البته حضور خود تویو ایتو به عنوان طراح فضای نمایشگاه در این امر بی‌تأثیر نبوده است.

یكی از بخش‌های خاص و جالب‌توجه نمایشگاه كه بازدیدكنندگان می‌بایست هنگام ورود به این فضا، كفش‌های خود را درآورند، فضای اصلی نمایش آثار است كه اين فضا به نوعی تجربه حضور در فضای طرح‌های مختلف تویو ایتو را در اختيار مخاطبان و بازدیدكنندگان قرار می‌دهد. كف این فضا به صورت سطح موج‌دار سفیدی (همچون یك تپه شنی سفیدرنگ) طراحی شده و ماكت‌های مختلفی از طرح‌های تویو ایتو بر روی آن جانمایی شده است. ورودی این فضا به صورت ماكت یك‌به‌یك بخشی از پوسته بیرونی ساختمان Tod طراحی شده است.

در بخشی از نمایشگاه (فضای A)، طرح شگفت‌آور و نامتعارف تویو ایتو برای اپرای تایچونگ كه طی یك مسابقه بین‌المللی برگزیده شده، به نمایش در آمده است. در بخش دیگر (فضای B)، ماكت یك‌به‌یك سیستم سازه‌ای طراحی شده برای مرده‌سوزخانه Kakamigahara كه یك پوسته موج‌دار وسیع می‌باشد، معرفی شده است. مبلمان‌های طراحی شده توسط تویو ایتو برای شركت ایتالیایی Horm نیز در بخش دیگری از این نمایشگاه به نمایش در آمده‌ است.

بخش دیگر این نمایشگاه با عنوان فضای C، به صورت كریدوری همراه با یك پانل به طول 30 متر طراحی شده است و مجموعه‌ای از اسكیس¬ها، نقشه‌ها، تصاویر و ماكت‌های طرح‌ها، پروژه‌ها و ایده‌های تویو ایتو، طی سال‌های مختلف، بر روی آن به نمایش گذاشته شده است. در واقع، این پانل مروری بر 35 سال فعالیت معماری این معمار 65 ساله ژاپنی، از زمان شكل‌گیری دفتر وی در سال 1971، است. لازم به یادآوری است که تویو ایتو دفتر معماری خود را در ابتدا با عنوان (urban robot) urbot تأسیس نمود كه بعدها در سال 1979، به "تویو ایتو و همكاران" (toyo ito & associates) تغییر نام داد.

جعفر بزاز