آیا می دانستید نام خلیج فارس در بدنه ی بناهای شاخص یونان باستان - نظیر تئاتر اپیداوروس- درج شده است!

جهت امضا بر روی لینک زیر کلیک کنید

هر مساله معماري در واقع در دو جريان قرار مي گيرد : يكي ، جريان اصلي بزرگ و ديگري جرياناتي كه تحت عنوان جريان شخصي و فردي به ظهور مي رسد. مساله كانسپت در واقع عبارت است از تعبيري كه از آن جريان اصلي و بزرگ ايجاد مي كنيم كه خود اين تعبير ، در بوجود آمدن آن جريان اصلي و بزرگ نقش داشته است. به عبارت ديگر زماني مي توان يك معماري را بوجود آورد كه اين معماري از حالت شخصي خارج شده و به يك جريان تبديل شود تا بتوان آن جريان بزرگ تر را بوجود آورد( دانشمير ).

از ديدگاه هاي مختلفي مي توان از مفهوم كانسپت صحبت كرد و در مورد آن بحث نمود. در اينجا هم از يك بعد به اين موضوع مي پردازيم.

ابتدا روي كلمه كانسپت صحبت مي كنيم. كانسپت كلمه اي است مدرن ، ولي ايده كلمه اي است كه بار مدرن ندارد ؛ لذا ممكن است معادل سازي اين دو كلمه با هم درست و بجا نباشد. ژس بهتر است كانسپت را تنها كانسپت بناميم و ديگر اينكه آيا اين كانسپت هميشه وجود داشته يا مختص دوره اي خاص است و آيا از زمان خاصي شروع شده و در يك برهه اي خاص تمام خواهد شد؟ در جواب بايد گفت : كانسپت مفهومي مدرن است و هميشه وجود نداشته است بلكه از زماني بوجود آمده كه بشر در مسير خاصي افتاد؛ يعني دوره فرد گرايي . پس مي توان اينگونه بيان كرد كه رفتن به سراغ اين مفهوم از عوارض اينگونه نگريستن به جهان است. تلاش مدرنيسم تبديل هر مفهوم به فرم است و پول قابل خرج در اين تفكر ، فرم مي باشد. اما اين به معناي نبود محتوا نيست؛ بلكه محتوا وقتي خواناست كه معادل فرمالي به خود بگيرد و به نوعي به فرم تبديل شود كه كانسپت از اين نظر قابل بيان است.

بنابراين "كانسپت " در روند خلاقيت هنري ، مفهوم و ايده نيست ؛ در روندي كه طي مي شود تا ايده به فرم تبديل شود كانسپت شكل مي گيرد و اين به هيچ وجه به اين معنا نيست كه اگر هنرمندي به اين نتيجه برسد كه هيچ محصولي توليد نكند به فرم نرسيده است ؛ محصول توليد نكردنش در حقيقت فرم است. با اين بيان اگر كسي خودكاري را به دريا پرتاب كند ، در واقع يك فرم جديد خلق كرده است.

زاويه ديگري كه مي توان كانسپت را از آنجا مورد بررسي قرار داد ، جايگاه انسان است. انسان مدرن كه به نظر با مدرنيسم زاييده شده ، در جايگاهي كه دارد ، وظيفه اش اعمال فرديتش است. فرديتي كه در اين تفكر بسيار مقدس است و از اين رو راهي جز دخالت در مفهوم را ندارد ؛ دخالتي كه نامش فرمال كردن است. با چنين مقدمه اي مي توان اين فرم را صادر كرد كه مفهوم كانسپت در نگرش سنتي وجود نداشته است. كانسپت قبل از رنسانس نبوده و بعد از رنسانس نيز به مفهوم امروزي شكل نگرفته است. در نگرش سنتي و در نگرش قبل از مدرن ، تلاش درست برعكس تلاش مدرن بوده است. تبديل فرم به محتوا يا برداشت محتوايي از فرم ، به اين دليل است كه در هنر قبل از مدرن ، ما با الگوها سروكار داريم. الگوها برعكس تلاشي را مي كنند كه مدرن انجام مي دهد. يعني يك هنرمند با استفاده از يك الگوي معين ، به سراغ معنا و محتوا مي رود و فقط معنا را منتقل مي كند. در حالي براي يك معمار مدرن اصلا مهم نيست كه آن معنا و محتوايي را كه از ذهنش گذشته است را مستقيما به مخاطبش عرضه نمايد. پس محصول ايده و معنا انتقال به مخاطب نيست بلكه توليد فرم است كه اين خود به محتوا بدل مي شود. براي فرم بعدي اين فرآيند تكرار مي شود ؛ يعني هر فرمي محتوا مي شود و در ادامه اش باز اين محتوا به فرم تبديل مي شود و اين موضوعي مي شود براي خلاقيت هنري. با اين مطالب گفته شده مي توان نتيجه گرفت كه ما نمي توانيم براي هميشه اين نگرش كانسپتچوال را در هنر داشته باشيم. فوكو معتقد است كه اين صورتبندي – دانايي در نگرش مدرنيسم – و همساني بر مبناي مشابهت و همساني ، ما را به ناچار به سمت فرم و در نهايت به سمت يك فعاليت كانسپتچوال مي كشاند. در هنر مدرن ، اگر يك هنرمند كانسپتچوال طراحي نمايد كارش با معناست و در غير اين صورت كارش بي معناست ! اين صورتبندي از دانايي در نگرش نو به نوعي در حال كنار رفتن است. با فلسفه اي كه امروزه بر مبناي زبان شكل مي گيرد ، ما به عرصه هاي جديدي مي رسيم كه مبناي دانايي را از همساني خارج مي كند. اين عصر زباني در فلسفه ، در كنار سقوط انسان مدرن كه ديگر فرديتش ارزش ويژه اي ندارد ؛ ما را به جايي مي رساند كه احتمالا با هنر و معماريي روبرو خواهيم شد كه ديگر كلمه كانسپت يا در آن نقشي نخواهد داشت و يا بار معنايي جديدي به خود خواهد گرفت و گستره ي معنايي جديدي را فراهم خواهد آورد كه امروزه كلمه كانسپت آن گستره را ندارد.

۱. صاحب کاری هنر شناس

۲. استادی که خود از شخصیت و استعداد برخوردار باشد و بداند چگونه قریحه شاگردان خود را بیدار کند و بدان سو دهد

۳.شاگردان تلاشگری که بهترین استاد را برای پرورش قریحه خود انتخاب کنند.

سير تکاملى هنر ايرانى را در ريشه حوادث تاريخى اين کشور مى توان يافت. بنظر مى رسد که آب و هواى متفاوت ايران اثر خود را بر ساکنان اوليه اين سرزمين در پيدايش هنرهاى گوناگون در دوره هاى تاريخى گوناگون داشته است. کوهها , صحراها و پديده طبيعى ايران هستند که از ميان آنها دسته هاى هنرى گوناگون زمانهاى قديم به پا خواسته اند فلات ايران باقيمانده کوهاى قديمى محل سکناى آريانهاى اوليه به قدمت ده هزار سال پيشين بوده است.

خانه ها قدمتى بين 6 تا 8 هزار سال دارند. بقاياى اين آثار در دو دامنه کوه ايران با سلسله جبال البرز و زاگرس قرار دارند حفارى هاى باستان شناسان در اين دو منطقه ,‌ آثار هنرى بسيار مهمى مشتمل بر نقاشى هاى غارنشينان , لوازم خانه و ابزار فلزى , سفالى ابزار جنگى مى باشد.

کوههاى زاگرس مرکز عشاير گوناگون بوده است. بدون شک بيشتر عناصر فلزى هزاره دوم که امروزه مشهود هستند در نواحى لرستان بوده است مقادير متنابهى از اين آثار در موزه فرهنگى باستانى لرستان در معرض ديد قرار دارد ديگر منطقه کوهستانى ايران که در تاريخ هنر ايران بسيار مهم مى باشد و آثار هنرى بسيار مهمى در دامنه آن پيدا شده ؛ سلسله جبال البرز مى باشد. دامنه شمالى اين رشته کوه , مازندران و گيلان , محل سکناى نژادهاى قديم ايران مى باشد.

ظروف فلزى اوليه از جنس مارليک در تپه اى به همين نام در رودبار در منطقه گيلان , متعلق به سه هزار سال قبل از ميلاد مسيح مى باشد. اين ظروف که از طلا و نقره و فلز ساخته و آراسته شده اند , معرف نژادى هستند که باستان شناسان اعتقاد دارند که با گروه هند و اروپايى – مستقر در فلات ايران , امپراطورى قدرتمند مادها را در اول هزار قبل از ميلاد پايه گذارى کردند.

در کناره انتهايى صحراى ايران نزديک کاشان – در ناحيه اى بنام سيالک , ردپاى اوليه ساکن در نواحى مرکزى ايران پيدا شده است سيالکها وسايل خود را از سنگ مى ساختند و به تدريج از سنگ تيز استفاده کردند. ذوق هنرى اين مردم در کنده کارى هاى روى استخوان که براى اولين بار انجام شده , نمايان است.

در ابتداى اولين هزاره قبل از مسيح , تفاوت زيادى بين تمدن شمال غربى مثل قفقاز و نواحى شرقى آناتولى وجود داشت اين دوره فرهنگى بعنوان تمدن اورارتو شناخته مى شود. تحقيقات باستان شناسى در اين زمينه , در نواحى مانند آذربايجان , اصفهان , شيراز و حومه تهران , شامل قلعه ها و استحکامات اين تمدن , و آثار هنرى ارزشمندى مى باشد. يکى از قديمى ترين آثار , اورارتو ؛ باقيمانده قلعه بسطام در اطراف درياچه اورميه در غرب آذربايجان شامل اتاقها , سرلاب ها , برج نگهبانى , و مغازه ها و ساير قسمتها مى باشد. دو آسياب آبى نيز که با آب رودخانه نزديک کار مى کردند , کشف شده است.

در حفارى هاى اين قلعه تاريخى کردبندهايى , حلقه هاى شيشه اى , مهرهاى سفالى , و وسايل سفالى و جنگ افزارهاى از سنگ هاى ريز سمبل ساکنين شمال غربى ايران بدست آمده است. مهمترين اثر کشف شده در اين قلعه ؛ کتيبه بارست خط هيروگليف است ,‌که نشان مى دهد تمدن اورارتو داراى حروف نوشتارى ويژه اى بوده اند.

نکته جالبى که در مطالعه هنر ايرانى بنظر مى رسد اين است که , هنر ايران مستقل از مکان و زمان پيدايش منعکس کننده روحيه و تمايلات ايرانى ها مى باشد نکته ديگرى که بنظر مى رسد, تنوع آثار هنرى است اين امر نشان مى دهد ايرانيان باستان , در مناطق مختلف مهارت هاى بالايى داشته اند.

معمارى در زمانهاى مختلف از ابتداى عصر امپراطورى مادها از شکوه و عظمت بالايى برخوردار بوده و رو به پيشرفت گذاشت. در اواخر اين مرحله تاريخى , معمارى دوره اسلامى با تجهيزات و سليقه اى به شيوه ساسانيان , از چنان جلوه اى برخوردار بود که در دنيا کم نظير مى باشد. در همان زمان هنرمندان مسلمان ايرانى , طاق ها , دست نوشته هاى تزئينى و طرحهاى رنگى بسيار متنوع باشکوهى در مناطق مذهبى ساخته و ايجاد کردند. پيشرفت ساير هنرها مانند کارهاى فلزى , منسوجات , کارهاى شيشه اى , نقاشى , سفالگرى و ساير اثار هنرى – ملى ايران , مدت زمانى به طول انجاميد. گاهى اتفاقات تاريخى , جنگ , پيروزى , هجوم بيگانگان , انزوال و فرمانروايى پادشاهان , اتفاقات طبيعى , خشکسالى , قحطى و زلزله اثر خود را بر سير و پيشرفت آثار هنرى بجاى گذاشت.
جداول تاريخى به شناخت تاريخ اتفاقات هنرى کشور , شکل گيرى , تحول و توسعه آنها کمک مى کند:

5 هزار سال قبل از مسيح ايرانيان که اين نسل که زمستانها و تابستانها کوچ مى کردند , شروع به ساخت خانه هاى سفالى کردند ابزارهاى سنگى پيشرفت کرده و با افزودن قسمت هايى از جنس استخوان تکميل شدند , وسايل خانه با رنگ هاى قرمز و مشکى رنگ شده و در آتش پخته مى شدند.

در طى 4000 سال قبل از مسيح ساکنان زاگرس دهکده ها را ساخته و به تدريج بصورت متراکم زندگى کردند و معمارى ايجاد شد. ابزارهاى جنگى در اين مناطق همچنان از سنگ بود ولى در پايان اين عصر شمشير و خنجرهاى فلزى , کتيبه ها با دست خط هاى اوليه ايلاهيس بوجود آمد

3000 سال قبل از ميلاد مسيح , سنگ سفيد , قير و انواع ديگر سنگ ها براى ساخت ابزار هنرى استفاده مى شد. ظروف سالى آبى تيره و زغالى رنگ رواج يافت. سلاحهاى فلزى در مناطق مختلف ايران مثل شوش و نهاوند استفاده شد و زيورهاى مختلفى از طلا , عقيق و لاجورد ساخته شد.

در دو هزار سال قبل از ميلاد مسيح , آمدن آريانها به فلات ايران مهمترين اتفاق بوده که در آن زمان هنر فلز به اوج اهميت خود رسيد ساخت سفالهاى نازک در نواحى البرز و همسايگانش گسترش يافت و ساختمانهاى مجللى با ديوارهاى آجرى يا آجر از سفال پخته شده , با نقاشى هايى با طرحهاى از انسانها و برجهاى فلکى , درختان و ساير شکلها تزئين گشت. شهرنشينى توسعه يافته و کنده کارهاى سنگى به مرحله اى رسيد که زيبايى به شوش بخشيد. در اين زمان , اقوامى مانند آريانها , مادها و پارس ها در زاگرس سکنى گزيدند.
در هزاره اول قبل از ميلاد: بدليل عدم دسترسى به اسناد باستانشناسى دوران سياه پيشينه تاريخى ناميده مى شود. يافته هاى جديد اطلاعاتى درباره اين دهه مى دهند. در اين زمان چوپانان و کشاورزان ثروتمندى در دامنه هاى البرز زندگى مى کردند و وسايل فلزى ارزشمند و آثار سفالگرى کنده کارى شده ارزشمندى داشتند.

در قرن 6 و 7 قبل از مسيح بدليل مهاجرت انبوه نژادهاى متفاوت به فلات ايران مانند سيتل , اوراتوس , مانيل , کاستيس , مادها و پارس و در نهايت ايجاد امپراطورى هخامنشى و بدليل سازمان دهى مرکزى ايران به دوران تاريخى وارد شد. از اين زمان به بعد مطالعات بصورت زمان بندى شده و طبقه بندى نگهدارى شده اند.
کتيبه هاى با دست خط هاى سه زبان , پارسى – ايلامى و آکادى از دوره هخامنشى بجاى مانده و مدارک ارزشمندى شکوه عظمت ايرانى را نشان مى دهند.

دوره هاى هنر بصرى ايران به صورت زير خلاصه مى شود.

هخامنشى 550 -350 قبل از مسيح : کارهاى ارزشمندى در معمارى و ساير هنرها در دوران هخامنشى ايجاد شد فرمانروايى هخامنشيان بعد از اشغال ايران توسط اسکندر مقدونى منقرض شد.
سلوکيان , پارتيان ها (312 – 91 قبل از مسيح) اولين سلجوقه پادشاهى سلوکيان را تأسيس کرده بعد از شکست سلوکيان , فرهاد دوم (129 قبل از ميلاد) امپراطورى پارتيان را تأسيس کرد و اين سلسله تا 224 ميلادى وجود داشت.
ساسانيان 642 – 224 ميلادى :

بسيارى آثار ارزشمند و گوناگون از اين عصر به جاى مانده که در تاريخ هنر ايران جايگاه بخصوصى دارد. انقراض آخرين پادشاه ساسانى (يزدگرد سوم) توسط هجوم عربها پايان اين عصر و آغاز تاريخ جديدى براى ايران بود.
اسلام آغازين (1000- 651 ميلادى)
داستان هنر در سالهاى عصر اسلام قابل توجه مى باشد. پس از ساير دوره هاى تاريخى , هنر اسلامى به نقطه اوج خود رسيد :
اين سالها عبارتند از :

عصر سلجوقيان 1157 – 1000 ميلادى
عصر مغول ها 1502 – 1370
عصر صفويان 1772 – 1491
و دوره جديد از سال 1772 ميلادى تاکنون